از زبانِ ذَرّه / ایرج رضایی

رندان سلامت می‌کنند... استاد محمدرضا شجریان @irajrezaie

پاییزِ پُرباران! امروز دیدم سازمان هواشناسی جهانی خبر داده‌، پاییزی پُرباران در راه ایران است. «پرباران» را که دیدم، پیش خود گفتم: چرا نگوییم «خوش‌باران»؛ همان تعبیر دلنشینی که مولانا در غزلِ «مستان سلامت می‌کنند» به کار برده و استاد محمدرضا شجریان، که خاک بر او خوش باد، با صدای سِحرانگیزش، آن را در جانِ دوستدارانِ شعر و موسیقی نشانده است: ای ابرِ خوش‌باران، بیا وی مستی یاران، بیا وی شاهِ طرّاران، بیا مستان سلامت م…

«برترین حکمت این است که با دلسردی‌ها دست و پنجه نرم کرده و با آن‌ها کنار بیاییم. اگر عشق من ثمری نمی‌دهد، بدان سبب است که هنوز عشق به اندازه کافی در من نیست. اگر عشق من در برابر بی‌صداقتی و تزویر و ریایی که دور و بر مرا فراگرفته، ناتوان است؛ به این علت است که من به اندازهٔ کافی صادق نیستم. اگر می‌بینم که چگونه بدخواهی و شرارت، همچنان به بازی غم‌انگیز خود ادامه می‌دهند، بدان معناست که هنوز تنگ‌نظری و حسد را کاملاً از …

در کامِ ما دعا را چون شهد و شیر خوش کن وآن را که گوید آمین هم دوستکام گردان! «مولانا» واژهٔ دوستکام که در این بیت لطیف مولانا به طریق دعا به کار رفته، حقا که از زیباترین واژه‌ها در زبان فارسی است. واژه‌ای خوشاهنگ و خوش‌‌ساخت که در متون کهن ادبی چون کلیله و دمنه استفاده شده اما در فارسی امروز، قدری مهجور مانده است. دوستکام که حکایت از ارج و ارزشِ والای دوستی در فرهنگ ما ایرانیان دارد، در نزد فارسی‌زبانان، به آن ل…

سنّتِ زیارتِ تربتِ مشایخ سنّتِ زیارتِ تربتِ مشایخ و فتوح یافتن و همّت خواستن از آنها، سنتّی ارجمند در فرهنگ درویشانِ دل‌ریشِ این دیار بوده است. با عنایت به همین سنت است که حافظ می‌فرماید: بر سرِ تربت ما چون گذری همت خواه که زیارتگهِ رندان جهان خواهد بود! ابوسعید ابوالخیر به روایتِ نویسندهٔ اسرار التوحید، هر گاه دچار قبض روحی می‌شده، یکی از کارهایی که برای تبدیل آن قبض به بسط می‌کرده، زیارت مزار مشایخی چون ابوالقا…

در تأیید نگاه حکیمانهٔ دوست سخن‌شناسم، جناب محسن احمدوندی می‌خواهم بگویم: انسانِ دلخواهِ فردوسی در شاهنامه نیز، تنی ورزیده و نیرومند دارد. انسانی تندرست که خوب می‌خورد، خوب می‌نوشد، خوب می‌خسبد. آری‌گوی زندگی است و پیوندِ سالم و سرشاری با شادی‌های حیات دارد. با این همه، پهلوان شاهنامه، در کنار تنی نیرومند و چابک و چالاک، پرنیان‌اندیش‌ است و برخوردار از جانی لطیف و پاک! به تعبیر فردوسی، در مصرعی که در ستایش محمود گفت…

میشل سِر، فیلسوف و ادیب فرانسوی، در این ویدیو از سه راهکار برای جوان ماندن می‌گوید: ۱. آرایش و انواع جراحی‌های زیبایی ۲. ورزش و فعالیت بدنی ۳. خواندن و اندیشیدن و فعالیت فکری من در بخش وسیعی از زندگی‌ام کوشیده‌ام به راهکار دوم و‌ سوم او پای‌بند باشم و البته اگر به جای او بودم، حتماً تأکید بیشتری روی راهکار دوم می‌کردم؛ زیرا معتقدم فعالیت فکری، بدون فعالیت مستمر و‌ مناسب بدنی، خیلی زود آدم‌ها را پیر و فرسوده می‌کند…

و چون شیخ بوسعید، رضی الله عنه، به زیارت شیخ آمد، ساعتی بایستاد. چون باز می‌گشت، گفت: «این جایی است که هر که چیزی گم کرده باشد در عالم، اینجا باز توان یافت.» رَحمَةُ اللهِ عَلَیهِ. ▫️(تذکرة الأولیاءِ عطار، ذکر بایزید بسطامی) @irajrezaie

«و گفت: صحبتِ نیکان بِه از کار نیک و صحبتِ بدان بدتر از کار بد.» بایزید بسطامی سخن بایزید، که عطار در تذکرة الاولیاءِ خود نقل کرده (چاپ استاد شفیعی کدکنی، نشر سخن، ص ۱۹۰) تأمّل‌برانگیز است. سخنی است که درنگ و تردید و پرسش ایجاد می‌کند و از همین حیث، ارزشمند است. خواننده از خود می‌پرسد مقصود بایزید از این سخن چه بوده؟ چرا هم‌نشینی و هم‌سخنی با نیکان، بهتر از یک یا چند کار نیک است و چرا هم‌نشینی و همسخنی با بدان، بدتر…

«اگر از سرِ آدم‌ فراز تا به رستاخیز همه را بیامرزی، مشتی‌ خاک را بخشیده‌ای؛ و اگر از سرِ آدم فراز تا به رستاخیز همه را بسوزی، مشتی خاک را سوخته‌ای.» ▫️بایزید بسطامی (دفتر روشنایی، محمدرضا شفیعی کدکنی، نشر سخن، ص ۱۷۵). @irajrezaie

«پرسیدن، از پاسخ دادن مهم‌تر است» (اهمیت پرسش‌ها در عصر هوش مصنوعی) پرسشگری را تقوای ذهن و نقطهٔ آغاز تفکر فلسفی دانسته‌اند. حکیمان و فیلسوفان بزرگ از ابتدای تاریخ تا به امروز، همواره بر اهمیت پرسش‌ها تأکید کرده‌اند و پرسیدن را مهم‌تر از پاسخ دادن دانسته‌اند. کتاب مشهوری نیز با عنوانِ «پرسیدن مهم‌تر از پاسخ دادن است»، ترجمهٔ خانم حمیده بحرینی از سوی نشر هرمس به فارسی منتشر شده که خوشبختانه به چاپ بیست و هفتم هم رسی…

غایتِ گفت‌وگو اپیکور سخنی دارد که من سعی می‌کنم قبل از ورود به هر گفت‌وگویی، از پیشِ چشم خود دور ندارم: «در یک بحث فلسفی، آن‌ کس که شکست می‌خورد، سهم بیشتری به کف آورده؛ زیرا بیشتر آموخته است.» شکست را معمولاً پایان گفت‌وگو می‌دانیم؛ نشانهٔ کم آوردن، عقب‌نشینی و واگذار کردن میدان به حریف. از همین رو، پذیرفتن آن، چه در مباحث فلسفی و چه در منازعات سیاسی، دشوار است. اما اپیکور معنای دیگری پیش روی ما می‌گذارد: اگر حاصل…