همراه با خیام

خوش باش ز روز شنبه تا آدینه چندان که غمی نماند اندر سینه مانند کسی باش که گر مرگ آید از زندگی خویش ندارد کینه #ساکت @hamrah_ba_khayyam

از جملهٔ رفتگان این راه دراز بازآمده‌ای کو که به ما گوید راز پس بر سر این دو راههٔ آز و نیاز تا هیچ نمانی• که نمی‌آیی باز ‏ شاید منظور از دو راههٔ آز و نیاز (در مصرع سوم) سرشت و طبیعت انسان باشد. زیرا انسان به حکم ساختار ‏طبیعی و مادی خود موجودی نیازمند است. به عنوان مثال نیاز انسان به هوا و اکسیژن به اندازه‌ای ‏است که اگر چند دقیقه به او نرسد می‌میرد. در مورد آز (حرص و طمع) نیز همین را ‏می‌توان گفت. همان ساختار طبیع…

‍ با بط می‌گفت ماهیی در تب و تاب باشد که به جویِ رفته باز آید آب بط گفت چو من قدید گشتم تو کباب دنیا پسِ مرگِ ما چه دریا چه سراب #بندار_رازی این رباعی از زبان حیوانات به دو دیدگاه در ‏باب زندگی اشاره کرده است. نخست از زبان یک ماهی که امیدوار است به زودی آب رفته به جوی ‏بازگردد. و در ادامه از زبان یک مرغابی که می‌گوید وقتی قرار است قدید و کباب شویم، دیگر چه فرقی می‌کند که آب به جوی ‏بازگردد، یا همه جا خشک شود.‏ ‎ در م…

▨ شادی چیست؟ شادی تکرار و توالی لذتهاست. همان گونه که نور تکرار و توالی ذرات ریز فوتون است. اما چرا باید شاد بود؟ ‏ارسطو معتقد بوده که شادی، معنا و هدف زندگی است. به نظر می‌رسد که خیام نیز به عنوان یک فیلسوف مشایی و ‏ارسطویی همین عقیده را داشته است:‏ می خوردن و شاد بودن آیین من است فارغ بودن ز کفر و دین، دین من است گفتم به عروس دهر کابین تو چیست گفتا دل خرم تو کابین• من است • کابین: مهر، مهریه، که برای کام گرفتن ا…

▨ اگر در قطاری نشسته باشیم که با سرعت بر ریلی حرکت می‌کند که می‌دانیم انتهای آن شکسته و قطع شده و با رسیدن به آن ‏نقطه در یک دره سقوط می‌کند. آیا در چنین شرایطی می‌توانیم کنار پنجره بنشینیم و از مناظر زیبایی که از برابر ما ‏می‌گذرد لذت ببریم؟ شاید پاسخ بسیاری از افراد به این سوال منفی باشد. اما پاسخ خیام مثبت است. به ما می‌گوید: چرا باید غصه بخورم وقتی نمی‌توانم کاری از پیش ببرم. در حالی که می‌توانم شاد باشم و به تم…

▨ چنان که می‌دانیم در رباعیات خیام از تبدیل انسان به کوزه بارها سخن گفته شده است. همان انسانهایی که نقشهای ‏متفاوت و گاه متناقضی ‏دارند. مانند رباعی زیر که در آن هم شاه تبدیل به کوزه شده است و هم وزیر (دستور)، هم مست و بدکاره کاسه شده است و هم مستوره و ‏پاکدامن:‏ این کوزه که آبخوارهٔ ‏مزدوری است از دیدهٔ ‏شاهی و دل دستوری است هر کاسهٔ ‏می که بر کف مخموری است از عارض مستی و لب مستوری است استاد شفیعی کدکنی در کتاب رس…

▨ داریوش شایگان در یک مصاحبه گفته بود: «هر روزی که زنده‌ایم، یک روز از مرگ دزدیده‌ایم». از آن رو که مرگ بخشی از وجود ما بوده و هر لحظه ممکن است رخ بدهد. بنابراین هر روز، بلکه هر لحظه که زنده‌ایم در واقع یک روز و یک لحظه از مرگ دزدیده‌ایم.‏ وی در همان مصاحبه می‌گوید: «هر روز صبح که بیدار می‌شوم، فکر می‌کنم چرا زنده‌ام و فکر می‌کنم یک معجزه است که ‏دوباره بیدار شده‌ام.» یعنی ممکن بود بیدار نشوم.‏ برای کسی که چنین می‌…

چون بر لب کوزه لب نهادم ناگاه برخاست صدای او چُنان بانگ از چاه پرسیدم از او، چنین مرا کرد آگاه زین پیش که کوزه‌ای شوم بودم شاه #ساکت @hamrah_ba_khayyam

▨ برخی کوزه‌ها لاغر و کشیده‌اند و برخی چاق و پهن. از برخی بوی تند سرکه به مشام می‌رسد و از برخی بوی گلاب. برخی ‏ساکت و آرام به نظر می‌رسند و برخی پرحرف و شلوغ؛ مثل همانها که پر از نقش و نگارند و معلوم است جایشان در ‏خانهٔ اعیان و اشراف بوده است.‏ اگر آنها که ساده و خاموش به نظر می‌رسند را در بغل بگیری و مانند چراغ جادو نوازش کنی، شاید به سخن در آمده ‏از گذشتهٔ خود خبر دهند. مانند همان کوزه که از گذشتهٔ خود با خیام س…

برگشت به خاک و سبزه رویید از او این بود و دگر کسی نپرسید از او تا آن که پری رخی از آنجا بگذشت بنشست به آرامی و گل چید از او #ساکت @hamrah_ba_khayyam

▨ کوزه‌ها در شعر خیام راوی قصه‌های گذشته‌اند. قصهٔ انسانهایی که روزی چند در این جهان زیستند و ‏قبل از ما رخ در نقاب خاک کشیده، از خاک آنان کوزه و کاسه ساخته شد.‏ کسانی که روزی شاه یا وزیر بودند، یا زیبارویانی که دلها را می‌ربودند. اکنون ولی چشم و قلب آن ‏پادشاه و وزیر، به کوزهٔ زیردستان تبدیل شده و از جمال و کمال آن زیبارویان پاکدامن ‏کاسهٔ شرابی بیش باقی نمانده است:‏ این کوزه که آبخوارهٔ ‏مزدوری است از دیدهٔ ‏شاهی…

یک کوزهٔ زیبای سفالی گشتم سرشار ز باده‌های عالی گشتم ناگه متلاشی شده خالی گشتم تا گرد و غبارِ روی قالی گشتم #ساکت @hamrah_ba_khayyam