اندیشه‌ی زیسته

هیچ سندی از تمدن وجود ندارد که هم‌زمان سندی از بربریت نباشد. والتر بنیامین / درباره‌ی مفهوم تاریخ

(7-2) هرکس حق دارد از زخمی که خورده حرف بزند، از خود محافظت کند و نگذارد رنجش بی‌نام بماند. اما وقتی این رنج صاحب مانیفست، کمپین و شعار می‌شود، واقعه دیگر در یگانگی خود دیده نمی‌شود؛ به شاهدی برای اثبات روایتی کلی تبدیل می‌شود و فرد، با همه‌ی زمینه، پیچیدگی و حق پاسخ خود، بی‌صدا می‌ماند و به نشانه‌ی یک شر عمومی تبدیل می‌شود. چنین دستگاهی پرسش را برنمی‌تابد، چون پرسش سرعتش را کم می‌کند و زمینه، قطعیتش را به هم می‌زند.…

(7-1) واژه‌ای که میان ما نشست یا: وقتی واژه از انسانی که می‌شناسیم واقعی‌تر می‌شود جستاری درباره‌ی برچسب‌هایی که آدم‌ها را از «تو» به «آن» تبدیل می‌کنند ـ پیش از آن‌که واژه‌ای غریب میان‌مان بنشیند ـ گاهی یک واژه وارد رابطه می‌شود و دیگر بیرون نمی‌رود. می‌رود میان آدم‌ها می‌نشیند. پیش از آن شاید هنوز امکانی برای توضیح، شرمندگی، سوءتفاهم، دلخوری یا آشتی وجود داشته باشد. اما کلمه که می‌نشیند، رابطه شکل دیگری پیدا می‌ک…

واژه‌ای که میان ما نشست یا: وقتی واژه از انسانی که می‌شناسیم واقعی‌تر می‌شود جستاری درباره‌ی برچسب‌هایی که آدم‌ها را از «تو» به «آن» تبدیل می‌کنند. ـ پیش از آن‌که واژه‌ای غریب میان‌مان بنشیند ـ #واژه‌ای_که_میان_ما_نشست #برچسب #رابطه #من_و_تو #میشل_فوکو #نسیان #حافظه_رابطه #جستار #اندیشه_زیسته

(1) فوتبال مقاومتی یا؛ بدنی که دیگر یکی نیست جستاری درباره‌ی بازی، مصادره‌ی لذت و فروپاشیِ بدن جمعی زیر فشار معنای رسمی راهنمایی که بودیم، زنگ تفریح‌ها فوتبال بازی می‌کردیم. از بازی دل نمی‌کندیم. زنگ خورده بود و هنوز کسی می‌خواست آخرین گل را به نام خودش ثبت کند. بازی آن‌قدر ادامه پیدا می‌کرد تا تهدیدهای ناظم جدی شود. توپ وسط حیاط رها می‌شد و ما در یک لحظه غیب می‌شدیم. کمتر پیش می‌آمد با توپِ فوتبالِ واقعی بازی کنیم.…

(2) از وقتی توپ غیرقانونی شد، ما یکی از همان مهرها را برمی‌داشتیم و با آن فوتبال بازی می‌کردیم. سنگ را روی زمین می‌گذاشتیم و شوت می‌کردیم. گاهی به جای دروازه به قوزک پای کسی می‌خورد و صدای داد و گریه‌اش بلند می‌شد. خودمان هم کم آسیب نمی‌دیدیم. تماشاگر هم کم نداشتیم. ما سنگ را به توپ ترجیح نداده بودیم. با سنگ بازی می‌کردیم چون توپ ممنوع شده بود. چیزی که باید لذت می‌بود، زیر فشار ممنوعیت به شکلی بازگشته بود که درد تول…

(3) حکومت سال‌ها کوشید با تکرار نام ایران، غرور ملی و غیرت ایرانی بدن واحدی بسازد. اما وقتی این نشانه‌ها را به تریبون خود دوخت، بخشی از مردم برای فاصله‌گرفتن از تریبون، از همان نشانه‌ها هم فاصله گرفتند. سازوکاری که می‌خواست جمعی یکپارچه و همراه بسازد، سر آخر جمع را چندپاره کرد. حالا تیم ملی دیگر اتاق مشترکی نیست که آدم‌ها با همه‌ی اختلاف‌هایشان برای نود دقیقه در آن بنشینند. مهرهای گرانیتی مدرسه را ساخته بودند تا نشک…

فوتبال مقاومتی یا؛ بدنی که دیگر یکی نیست جستاری درباره‌ی بازی، مصادره‌ی لذت و فروپاشیِ بدن جمعی زیر فشار معنای رسمی #فوتبال_مقاومتی #بدنی_که_دیگر_یکی_نیست #بدن_جمعی #مصادره_لذت #بازی_و_قدرت #بدن_و_قدرت #چندپارگی #جستار #پژمان_زهاب

(2) جهان پر از شرهای بزرگ است. پر از قاتلان و ستمگران و کسانی که از خانه، خاک می‌سازند. نمی‌شود در برابر جنایت بی‌طرف ماند. نمی‌شود ستم را با کلمات زیبا آذین کرد. اما میان گفتنِ «این جنایت است» و گفتنِ «این شر مطلق است» فاصله هست. اولی هنوز مسئولیت را باقی می‌گذارد. دومی اما جهان را ساده می‌کند و جهانِ زیادی ساده‌شده آدم را بی‌رحم می‌کند. شاید معنویت پیش از این‌که فهمیدن دلیل هر چیز باشد، ناتوانی از توجیه هر چیز است…

(1) رفته بودم پشت‌بام. موتور کولر از نفس افتاده بود، سوخته بود و یکی آمده بود درستش کند. آفتاب عصر بی‌رمق پهن بود. اما پشت‌بام که باشی، دفاعی در مقابل همین آفتاب بی‌رمق هم نداری. کنار آچار و پیچ‌گوشتی و تسمه و پوشال‌ها، کتابی خودش را کمی از کیف نیمه‌بازِ تعمیرکار بیرون کشیده بود. پرسیدم: «چی می‌خونی؟» گفت: «کتاب معنویه» بعد کمی مکث کرد، انگار می‌خواست معنویت را از میان همان پوشال‌ها بیرون بکشد. گفت: «معنویت یعنی فهم…

نقابِ خیر یا: خشونتی که از یقین آغاز می‌شود جستاری درباره‌ی شر مطلق، ایمان، و مسئولیتی که جنگ از میان نمی‌برد #نقاب_خیر #شر_مطلق #خشونت_موجه #جنگ #ایمان_و_قدرت #ایدئولوژی #معنویت #مسئولیت_اخلاقی #اندیشه_زیسته #جستار #پژمان_زهاب

قتلِ یک روایت برای جواد گنجی گفت: «حوصله داری تعریفش کنم؟» گفتم: « حتما.» گفت: «حالا فعلاً کلی می‌گم.» گفتم: «هرجور دوست داری بگو.» گفت: «چندتا دوست با هم میرن برای پیدا کردن یه گنج، توی یه روستای قدیمی. یکی‌شون می‌ره داخل غار، ولی برنمی‌گرده... » گوشم سوت می‌کشد. صدای جواد در آن گم می‌شود. جواد رفته و ما هنوز منتظریم. نور هست، صدا هست، دوربین هست، عوامل صحنه همه منتظرند، اما گنجی که قرار بود پیدا شود کجاست؟ مگر نبا…