Meናgn

─── ✦ የሀብት ዝግመተ ለውጥ ✦ ─── በድሮው ዘመን ኢትዮጵያ ውስጥ “ሀብታሙ” የሚባል ስምም ሆነ “ሀብታም” የሚለው ቃል ራሱ አልነበረም። ይህ የሆነው በዚያን ዘመን ሀብት የሌለ ሆኖ ሳይሆን፣ የሀብት መገለጫው የወረቀት ገንዘብ ሳይሆን ሰፊ አውድማ ላይ የሚሰማሩ ከብቶች ስለነበሩ ነው። ​የቃሉን ጥንታዊ ትርጉም ስንመረምር ታዋቂው የከሳቴ ብርሃን መዝገበ ቃላት ትልቅ ማሳያ ይሆነናል። መዝገበ ቃላቱ “ከብታም ማለት ከብቱ የበዛ ሀብታም ማለት ነው” በማለት የቃሉን መሠረት በግልጽ አስቀምጦታል። በወቅቱ የሀብት ልክ የሚለካው ባለው የከብት ብዛት ስለነበር፣ ባለጸጋው ሰው የሀብቱን እውነተኛ ምንጭ መሠረት በማድረግ “ከብታም” ተብሎ ይጠራ ነበር። ​በ…

───── ✦ ቀሽም ደራሲ ✦ ───── ባለፈው ወር አጎቴን "እርሻው እንዴት እየሄደልህ ነው?" ብዬ ልጠይቀው ከአንድ ሁለት ጊዜ ደወልኩለት፤ ነገር ግን ስልኩን አላነሳውም ነበር። ወደማታ አካባቢ ግን ራሱ መለሰልኝ። ​ድምፁ እንደ ድሮው አይደለም፤ የድካም ስሜት ያለበት ይመስል ነበር። "እንደምን ሰነበትክ? ስልኬን ያላነሳሁት እኮ "አብዛኛውን ጊዜዬን የማሳልፈው ማሳው ውስጥ አያረስኩ ስለምውለው ነው።" አለኝ እኔም ​ጉጉት አድሮብኝ «እንዴት ነው እርሻው? ስል ጠየቅኩት። ​አጎቴ ትንሽ ዝም አለና እንዲህ አለኝ፦ ​"የከተማውን አዲስ ቤት ለመስራት ብየ አብሮኝ የኖረውን በሬዬን ሸጥኩት። አሁን ከጎረቤት በሬ ተውሽ አያረስኩ ነዉ። የበሬው ባለቤት …

​ይህ ግጥም የሚያሳየን ትልቁ እውነት ከጥፋት መሣሪያነት ወደ ልማት መሣሪያነት መሸጋገር የዘመናችን ትልቁ ስኬት መሆኑን ነው። ትላንት በደም የጨቀየ የነበረው ጋሻ ዛሬ ለአፈር ማዳበሪያ የሚሆንን "እበት" ማፈሻነት ሚና ቢይዝ ለሰው ልጅ ሕልውና ይበልጥ ጠቃሚ ነው። ​በአጭሩ አስገዳጅ ካልሆነብን በቀር፣ እንስሳትን መግደልን ማጥፋት እየቻልን መተውን መምረጥ የእውነተኛ ስልጣኔ መገለጫ መሆን አለበት። በጥንታዊው የአደንና የጦርነት ልማድ ላይ ከመጽናት ይልቅ የተሰጠንን ነፃ ፈቃድ ተጠቅመን ወደ ማዳንና ማልማት መሸጋገር የሰውነታችን ትልቁ መለኪያ ነው። ትላንት በማደን የኖርነው ዛሬ ለማዳን እንድንበቃ ነው። ዛሬ መሰላሉ በእጃችን፣ ማዕዶቱም ከፊታችን ነው።

──────── ✦ ማዕዶት ✦ ──────── አንድ ተራ የሚመስል አጋጣሚ አንዳንዴ በውስጡ የዘመናት ታሪክና የትውልድ ምስጢር ተናግሮ ያልፋል። በቅርቡ ከአንድ ወዳጄ ጋር ግድግዳ ላይ ቴሌቪዥን ለመስቀል ቁመታችን ስላልደረሰ ስንወጣ ስንወርድ፣ ወዳጄ ጠረጴዛውን እያስጠጋ እንዲህ አለኝ፦ ​"ቁመት በአሁኑ ዘመን ብዙም ጠቃሚ ነው ብዬ አላስብም ነበር... ለካስ አሁንም ያስፈልጋል ድሮ ድሮ ተፈጥሮን የምናሸንፈው በአካላዊ ጥንካሬያችን ነበር አሁን ግን ጥበብና እውቀት ተክቶታል። ቴሌቪዥን ለመስቀል ቁመት ባይኖረንም፣ ያንን ክፍተት የሚሞላ መሰላል አለን።" ​ይህች አጭር ንግግር በልቤ ውስጥ ቀረች። በዚህች ቀላል የምትመስለው ዓረፍተ ነገር ውስጥ ትልቅ መልእ…

ጽድቅ እና ኩነኔ ቢኖርም ባይኖርም ​ከክፋት ደግነት ሳይሻል አይቀርም

የምንበላው፣ የምንሰማውና የምናስበው ሁሉ በሰው እጅ በተሰሩ ናቸው። እኛ ነጻ አይደለንም፤ ከዓለሙ ጋር "አንድ" ሆነናል ስንል፣ የዓለሙን ውጥረትና ጦርነትም አብረን ተጋርተናል። በሁለት ራቅ ያሉ ሀገራት መካከል ግጭት ሲነሳ፣ እዚህ እኛ ጋር ሁሉም ነገር ይቆማል። ይህ አላስፈላጊ ጥገኝነት ነጻነታችንን ነጥቆናል። ዛሬ ሀገራት "ነጻ ነን" ቢሉም፣ ነፍሳቸው ግን በሌሎች እጅ ነው ያለችው። የከተማው ሕይወት የተቀረጸው እኛን ጥገኛ ለማድረግ ነው። ​በአያቴ መንደር ግን እውነት ሌላ ነች። እዚያ ያሉት ቅዱሳን ገበሬዎች ሕይወታቸውን በሰው ሰራሽ "ፈጣሪዎች" እጅ አልጣሉም፤ ይልቁንም ሕይወታቸውን የሰጡት ለእውነተኛው ፈጣሪ ለፈጣሪ ብቻ ነው። እነሱ ከዓለም ጫጫታ የ…

ከጥላው ወደ አካሉ (ባለ-ሀገር) ከእግር ጉዞ ወደ ነፍስ ጉዞ፦ የሁለት ሺህ ዓመታት የነፍስ ስደት ​ኑ፣ ወደ አያቶቻችሁ ቀየ አብረን አንሰደድ... ​ሰዎች ስለ "የጊዜ ጉዞ" (Time Travel) ሲያወሩ እንደ ተረት ሊቆጥሩት ይችላሉ፤ እኔ ግን ያንን ድንቅ ጉዞ በተግባር አይቸዋለሁ። በመኪና ተጉዤ፣ ከዚያም ለሁለት ሰዓት ያህል በዱር በገደሉ በእግሬ ስጓዝ አንድ እውነት ተረዳሁ። ያ የሁለት ሰዓት የእግር ጉዞ ወደ ሌላ "ቦታ" ብቻ ሳይሆን፣ ወደ ሌላ "ዘመን" የተሻገርኩበት የነፍስ ቀጭን መንገድ ነበር። በእያንዳንዱ እርምጃዬ ከዘመኑ ጫጫታ እየራኩ፣ ወደ ሁለት ሺህ ዓመታት የጥንት ማንነቴ የተመለስኩ መሰለኝ። ​እኛ ዛሬ የምንኖረው ስልጣኔ በረቀቀበ…

When a child knows something they shouldn’t know. My grandmother taps her head and says, “This child has been here before.” she maybe right. Sometimes you meet someone and your spirit says, “Ah, there you are” It’s not your first meeting, your souls have known each other from another time. It’s a little like the water we drink. The same water has flowed through rivers, evaporated into clouds, and fallen as rain fo…

Have you ever wondered where a single drop of water travels, how it falls from the sky as rain, gathers in rivers, seeps into the earth, evaporates, rises again as a cloud, and begins its journey again and again?

ጥበብ መንፈሳዊ “ሙሴ ፈጣሪውን ፈጠረ?” ስነ-ጥበብ በኢትዮጵያ ከዘመናት በላይ ሕይወት ያለው ትውፊት ነው። ከዚህም ውስጥ ቅኔ ለኢትዮጵያ ልዩ ስፈራ አለው። የላቀ እውቀትን የሚያሳይ፣ ህብረተሰብን የሚያነቃቃ፣ እውነትን የሚጠብቅ የሕይወት ፈልስፈናዊ መንገድ ነው። አበው ሰለ ቅኔ እንዲህ ይላሉ፦ “ስነ-ግጥም ወይም ቅኔ የስነ-ፅሁፍ ወይም ስነ-ጥበብ፤ የፈጠራ ሁሉ የደም ጠብታ ነው።” ይህ የስነ-ጽሁፍ ሥርዓት በአመክንዮ ማብራሪያ ሊገለፁ የማይችሉ ጥልቅ ፍልስፈናዊ ሀሳቦችን የሚያቀርብልን ምስጢራዊ ፈረሰኛችን ነው። ስለ ቅኔ ሸገር ሸልፍ ላይ የሰማሁትን አንድ ታሪክ ልንገራቹህ። አንድ የቅኔ ተማሪ ወደ የኔታው…

SHADOW Sometimes I wonder when a shadow drifts away, does the room lose its light? At first, it might feel like something’s missing, like a part of the world has dimmed. But the truth is, the light was never really gone. It was there all along just waiting for me to notice it. Shadows have a way of hiding things. They hide little truths, quiet moments, and the simple beauty that surrounds us every day. And when the…

Photo, posted without a caption