6 Aug 2026, 12:39 UTC105 viewsread 18 August 2026 نقطهٔ اول حمل، یکی از دو نقطهٔ تلاقی دایرةالبروج با معدّلالنهار است. در این نقطه، خورشید در مسیر سالانهٔ خود از نیمکرهٔ جنوبی آسمان به نیمکرهٔ شمالی عبور میکند. این لحظه، همان «اعتدال بهاری» و آغاز بهار در نیمکرهٔ شمالی است. از آنجا که این نقطه نماد شروع و نوزایی طبیعت بوده، قدما آن را مبدأ منطقةالبروج قرار دادند و نام «حمل» (برّه، نماد زایش و آغاز) بر آن نهادند.
پس از آن، خورشید در مسیر خود به ترتیب از برجهای ثو…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
6 Aug 2026, 12:39 UTC93 viewsread 18 August 2026 گفتار هشتم: منطقةالبروج؛ کمربند دوازدهگانه
در گفتار سوم، به اختصار با منطقةالبروج به عنوان یکی از دایرههای بزرگ فلکی آشنا شدیم و اشاره کردیم که این دایره، مسیر حرکت سالانهٔ خورشید در زمینهٔ ستارگان است. اکنون وقت آن رسیده که با دقت و تفصیل بیشتری وارد این موضوع شویم؛ زیرا منطقةالبروج نه تنها مبنای تقویم و گاهشماری است، بلکه بسیاری از احکام نجومی، از جمله تعیین اوقات شرعی، استخراج برجها و شناخت منازل قمر، بر اساس …
Signed استاد محمد مهدی کبیر
6 Aug 2026, 12:38 UTC65 viewsread 18 August 2026 · ربع مجیب: ابزاری ربعدایرهشکل که با آن ارتفاع خورشید و از روی ارتفاع، زمان باقیمانده به ظهر یا عصر را محاسبه میکردند. این ابزار میان مؤذنان و ائمهٔ جماعات بسیار محبوب بود.
· شاخص و دایرهٔ هندیه: سادهترین روش برای تعیین سمت جنوب و لحظهٔ ظهر. یک میلهٔ عمودی (شاخص) روی زمین نصب میکردند و دایرهای به مرکز آن رسم میکردند. پیش از ظهر و پس از ظهر، نوک سایه دایره را قطع میکرد. نیمساز زاویهٔ میان این دو نقطه، جهت جنو…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
6 Aug 2026, 12:38 UTC80 viewsread 18 August 2026 گفتار هفتم: سمت و ارتفاع؛ دو بال ستارهشناسی رصدی
در گفتار چهارم با دایرهٔ ارتفاع آشنا شدیم و اشاره کردیم که این دایره دو مؤلفهٔ مهم را برای مکانیابی اجرام آسمانی فراهم میکند: «ارتفاع» و «سمت». در گفتار ششم نیز دیدیم که طول و عرض جغرافیایی چگونه موقعیت شهرها را روی کرهٔ زمین مشخص میکنند. اکنون زمان آن فرا رسیده که به طور مستقل و مفصل به این دو مفهوم بپردازیم؛ دو بالی که ستارهشناسی رصدی بدون آنها قادر به پرواز نی…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
11 Jul 2026, 19:12 UTC260 viewsread 18 August 2026 برای نمونه، در زیج ایلخانی خواجه نصیر طوسی، جدولی برای زاویهٔ قبله در شهرهای مختلف جهان اسلام ارائه شده است. در آن جداول، سمت قبله برای هر شهر از نقطهٔ جنوب نصفالنهار محاسبه شده بود. برای تهران، این زاویه حدود ۳۸ درجه از جنوب به سمت غرب است. یعنی اگر رو به جنوب بایستیم و ۳۸ درجه به سمت غرب بچرخیم، دقیقاً رو به کعبه ایستادهایم.
📌 برای مشاهدهٔ تصویر، در گوگل سرچ کنید: Qibla calculation spherical triangle
---
۵. رو…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
11 Jul 2026, 19:12 UTC198 viewsread 18 August 2026 🌍 گفتار ششم: طول و عرض جغرافیایی و قبلهیابی قدما
در گفتار پنجم با قطب آسمان و حرکت روزانهٔ سپهر آشنا شدیم. اکنون نوبت آن است که از آسمان کمی به زمین بازگردیم و با دو مفهوم بنیادین دیگر آشنا شویم که بدون آنها، تعیین موقعیت شهرها، محاسبهٔ اختلاف وقتها و مهمتر از همه، یافتن جهت قبله ممکن نیست. این دو مفهوم، «طول جغرافیایی» و «عرض جغرافیایی» نام دارند.
---
۱. عرض جغرافیایی — فاصله از استوا
تصور کنید روی کرهٔ زمین…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
11 Jul 2026, 19:09 UTC129 viewsread 18 August 2026 · وقت نماز ظهر و عصر: ظهر شرعی دقیقاً لحظهٔ عبور خورشید از نصفالنهار است. وقت عصر نیز بر اساس تغییر ارتفاع خورشید و افزایش سایه محاسبه میشود.
· وقت نماز مغرب و عشا: غروب خورشید هنگامی رخ میدهد که ارتفاع خورشید به صفر برسد و به زیر افق رود. شفق (سرخی پس از غروب) نیز با زاویهٔ خاصی از زیر افق سنجیده میشود که در گفتارهای آینده مفصلاً بررسی خواهد شد.
· قبلهیابی: سمت قبله در هر شهر، زاویهای مشخص است که نسبت به نصفا…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
11 Jul 2026, 19:09 UTC145 viewsread 18 August 2026 📐 گفتار چهارم: نصفالنهار و دایرهٔ ارتفاع
در گفتار پیشین، با سه دایرهٔ بنیادین آسمان آشنا شدیم: معدّلالنهار، منطقةالبروج و افق. امروز به سراغ دو دایرهٔ مهم دیگر میرویم که ارتباط مستقیم با وقتشناسی شرعی و جهتیابی دارند. این دو دایره را باید ستون فقرات نجوم احکامی در مقام عمل دانست؛ زیرا بدون آنها، تعیین وقت نماز و یافتن قبله ممکن نخواهد بود.
---
۱. نصفالنهار — خط فرضی شمال-جنوب آسمان
نخستین دایرهای که امروز…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
10 Jul 2026, 14:14 UTC143 viewsread 18 August 2026 سومین دایرهٔ بنیادین، «افق» نام دارد. افق، دایرهای است که از نقطهٔ ایستادن ناظر (شما) میگذرد و کرهٔ آسمان را به دو نیمکرهٔ بالایی و پایینی تقسیم میکند. نیمکرهٔ بالایی همان بخشی از آسمان است که میبینیم (آسمان مرئی) و نیمکرهٔ پایینی بخشی است که در زیر پای ما قرار دارد و از دید پنهان است. به بیان دقیقتر، صفحهٔ افق بر راستای شاقولی (خط عمود از نقطهٔ ایستادن شما به مرکز زمین) عمود است.
برخلاف معدّلالنهار و منطقةالب…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
10 Jul 2026, 14:14 UTC124 viewsread 18 August 2026 توضیح کامل گفتار سوم
--
🌐 گفتار سوم: دایرههای بزرگ فلکی
پیش از آنکه وارد محاسبات نجوم احکامی شویم، باید با ساختار آسمان از دیدگاه هیئت قدیم آشنا شویم. در این نگرش، آسمان به صورت کرهای توخالی و عظیم تصور میشود که زمین در مرکز آن جای دارد و ستارگان، خورشید، ماه و سیارات بر سطح درونی این کره یا بر افلاکی شفاف که درون آن قرار دارند، حرکت میکنند. این مدل را امروزه «مدل زمینمرکزی» یا «مدل بطلمیوسی» مینامند. اگرچه پ…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
10 Jul 2026, 14:10 UTC140 viewsread 18 August 2026 --
🌐 گفتار سوم: دایرههای بزرگ فلکی
پیش از ورود به محاسبات نجوم احکامی، باید با ساختار آسمان از دیدگاه هیئت قدیم آشنا شویم. آسمان در این نگرش، کرهای فرضی است که زمین در مرکز آن جای دارد و اجرام آسمانی بر روی این کره حرکت میکنند. بر این کره، چند دایرهٔ فرضی و بسیار مهم تعریف میشود که تمام اندازهگیریهای نجومی بر اساس آنها انجام میگیرد. امروز سه دایرهٔ اصلی را معرفی میکنیم.
---
۱. معدّلالنهار — استوای آسمان…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
10 Jul 2026, 14:09 UTC123 viewsread 18 August 2026 گفتار دوم: شکل زمین؛ کروی یا مسطح؟
ببینید دوستان، قبل از اینکه بریم سراغ ستارهها و ماه و خورشید، باید تکلیفمون رو با زمینی که روش زندگی میکنیم روشن کنیم. خیلی از محاسبات نجومی ما اگر زمین رو صاف و تخت در نظر بگیریم، کلاً غلط از آب درمیاد. پس اول باید ثابت کنیم که زمین گرد است (یعنی کروی است). نه با حرف، بلکه با دلیلهای سادهای که همه بفهمن.
چرا قدما باور داشتن زمین کرهست؟
شاید فکر کنید قدیمیها فکر میکردن زم…
Signed استاد محمد مهدی کبیر
Showing the 12 most recent of 20 posts we hold for @moghanname. View and reaction counts are the latest single reading for each post, not a live figure, and a recent post is still accumulating both. A view count marked ≈ was rounded by Telegram before we ever saw it — t.me prints views in full below 1,000 and to three significant figures above, so ≈1,200,000 means somewhere between 1,150,000 and 1,249,999. Unmarked counts are exact. Text is reproduced from the public post preview and truncated for length.